fbpx

Używamy plików cookies do zbierania informacji dotyczących korzystania z serwisu Muzeum Warszawy i jego oddziałów. W każdej chwili możesz zablokować obsługę plików cookies w swojej przeglądarce. Pamiętaj, że zmiany ustawień w przeglądarce mogą ograniczyć dostęp do niektórych funkcji stron internetowych naszego serwisu.

Uniwersytet Trzeciego Wieku

Centrum Interpretacji Zabytku zajmuje się interpretacją procesu odbudowy warszawskiej starówki po zniszczeniach wojennych, który w 1980 roku został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Cykle wykładów dla Uniwersytetu Trzeciego Wieku na rok 2019/20 przybliżą problemy warszawskiego środowiska architektonicznego od początku XX wieku do roku 1989, ze szczególnym uwzględnieniem odbudowy warszawskiego Starego Miasta i ludzi w nią zaangażowanych. Wyjaśnią genezę powstania list UNESCO oraz pozwolą na zgłębienie m.in. miejsc i tradycji uznanych za dziedzictwo całej ludzkości, a także pozwolą na zrozumienie znaczenia zabytków i sposobów ich ochrony.

Istnieje możliwość rezerwacji całego cyklu lub pojedynczych wykładów.

Rezerwacja zajęć:  nr tel. 22 277 44 96
lub przez e-mail: sylwia.kot@muzeumwarszawy.pl.

 


Program wykładów:

Stare Miasto w Warszawie i UNESCO

1. Odbudowa przed odbudową
Architekci i urbaniści warszawscy już w dwudziestoleciu międzywojennym snuli plany uzdrowienia przestrzeni miasta. W czasie okupacji, kiedy nie znano jeszcze ostatecznego stanu zniszczeń, wraz historykami sztuki i konserwatorami intensywnie planowali nową organizację przestrzeni Warszawy, uwzględniającą potrzeby człowieka w XX wieku, ale nie zapominając o zabytkach. Poznanie tych planów jest niezbędne do zrozumienia procesu odbudowy Warszawy po 1945 roku.

2. Powojenna odbudowa Starego Miasta
W lutym 1945 ówczesny prezydent Warszawy, Marian Spychalski, zlecił Janowi Zachwatowiczowi i Piotrowi Biegańskiemu utworzenie instytucji, która zajmie się odbudową Warszawy, ze szczególnym uwzględnieniem rekonstrukcji jej historycznych dzielnic – tak powstało Biuro Odbudowy Stolicy. Zatrudniono w nim wiele osób związanych z tym tematem już w czasie okupacji. Instytucja istniała do 1948, po czym zmieniała swoje nazwy, lecz najczęściej konsolidowała te same osoby. Podczas wykładu przybliżymy problematykę rekonstrukcji stolicy aż do 1989 roku.

3. Polichromie na staromiejskich kamienicach
Dekoracje fasad Staromiejskich kamienic od zawsze były nierozerwalnie związane z ich tożsamością i pomagały w identyfikacji funkcji miejsca lub właściciela. Planując odbudowę Starego Miasta
nie zdecydowano się na przywrócenie realizacji przygotowanych z okazji 10. rocznicy odzyskania niepodległości. Podczas spotkania nakreślimy środowisko, w którym powstały obecne dekoracje oraz wyjaśnimy przyczyny podejmowanych ówcześnie decyzji.

4. Rotterdam, Hawr i Drezno – inne odbudowane miasta europejskie
Nawiązując do fenomenu odbudowy Warszawy przedstawione zostaną inne miasta przywrócone do życia po II wojnie światowej, takie jak Hawr, Rotterdam i Drezno. Z Warszawą łączą je przyczyny odbudowy, ale różnią koncepcje urbanistyczne oraz powody umieszczenia ich na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

5. Stare Miasto na liście światowego dziedzictwa kulturowego
W latach 80.XX w. warszawska starówka trafiła na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Podczas spotkania wyjaśnimy czym jest ta lista i co należy zrobić, żeby na nią trafić. Przybliżymy historię UNESCO i ich instytucji, opowiadając jak to się stało, że przywódcy państw świata postanowili przyjąć wspólną odpowiedzialność za największe obiekty dziedzictwa kulturowego i naturalnego występującego na całej kuli ziemskiej.

6. Dziedzictwo Niematerialne
Światowe dziedzictwo nie zawsze musi być widoczne na pierwszy rzut oka ani nawet wymierne, a którego zachowanie często wiąże się z przetrwaniem danej kultury. Podczas tego spotkania zaprezentowane zostaną przykłady niezwykłego dziedzictwo niematerialnego, do którego należą m.in. przestrzeń kulturowa Gongów w Wietnamie, zwyczaje związane z przyrządzaniem kawy po arabsku jako symbolu gościnności czy argentyńskie tango.

7. Dziedzictwo Naturalne
Dziedzictwem ludzkości są nie tylko rzeczy, miejsca i tradycje, ale również otaczająca człowieka przyroda. Spotkanie stanie się opowieścią o afrykańskiej pustyni Namib, równikowych lasach deszczowych, ogrodach japońskich, sekretach australijskiej rafy koralowej, amerykańskich kanionach
i wielu innych wspaniałych tworach natury na całej ziemi, które również uwzględniono na listach UNESCO.

8. Zagrożone Dziedzictwo
Wpis na listę UNESCO to wielki prestiż, ale też duża odpowiedzialność – obiekt umieszczony na liście staje się przedmiotem dużego zainteresowania, a każda wprowadzona zmiana jest monitorowana przez międzynarodową społeczność ekspertów. Prowadzący wyjaśni, co się stanie gdy stan zabytku się pogorszy lub gdy obiekt zostanie zniszczony w trakcie działań wojennych, katastrof naturalnych lub w wyniku nieodpowiedniego użytkowania. W czasie spotkania dowiedzą się Państwo m.in. dlaczego Wenecji i jej lagunie grozi skreślenie z listy oraz czy usunięcie z niej Drezna było słuszną decyzją.

 


Biuro Odbudowy Stolicy i ludzie odbudowy

1. Biuro Odbudowy Stolicy Biuro
Odbudowy Stolicy powstało jako instytucja mająca zająć się odbudową Warszawy, ze szczególnym uwzględnieniem rekonstrukcji jej historycznych dzielnic. Instytucja istniała w latach 1945-1948, po czym zmieniała swoje nazwy, lecz najczęściej tworzyły ją te same osoby. Podczas wykładu przybliżymy się między innymi strukturze działania oraz dylematom, przed jakimi stanęli ludzie zaangażowani w funkcjonowanie instytucji.

2. Jan Zachwatowicz (1900-1983)
Studia rozpoczęte w St. Petersburgu ukończył na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Jeszcze w latach 30. XX wieku Stefan Starzyński zlecił mi wykonanie prac konserwatorskich na Starym Mieście w Warszawie, w wyniku których zaangażował się już wówczas w m.in. rekonstrukcję średniowiecznych murów i Barbakanu. W czasie II wojny światowej uczestniczył w akcjach ratowania archiwaliów i dzieł sztuki. Do wybuchu powstania warszawskiego wykładał na tajnej Politechnice, następnie w 1945 organizował BOS. Od 1945 do 1947 pełnił funkcję Generalnego Konserwatora Zabytków w Ministerstwie Kultury i Sztuki. Jest m.in. autorem powojennej fasady katedry św. Jana czy też znaku Błękitna Tarcza.

3. Józef Sigalin (1909-1983)
Polski architekt, urbanista i oficer. Współorganizator Biura Planowania i Odbudowy PKWN oraz BOSu, w którym to pełnił funkcję zastępcy kierownika. Naczelny architekt Warszawy w latach 1951-1956. Odpowiedzialny za m.in. budowę mostów Poniatowskiego czy Łazienkowskiego oraz współautor Osiedla Mariensztat i MDM. Od 1951 do 1955 był pełnomocnikiem rządu ds. budowy Pałacu Kultury i Nauki. Należał do współautorów pierwszego planu generalnego Warszawy. Zmarł w 1983 roku.

4. Piotr Biegański (1905-1986)
Absolwent Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. Współpracował z Lechem Niemojewskim czy Oskarem Sosnowskim. Przed 1939 zwiedził Włochy co wpłynęło na jego silne zainteresowanie realizacjami Antoniego Corazziego. Jeszcze przed zakończeniem II wojny światowej wraz z Janem Zachwatowiczem planował odbudowę warszawskich zabytków. Odpowiedzialny był między innymi za prace przy Pałacu Staszica, Pałacu Kazimierzowskim, Zamku Ujazdowskim czy osi saskiej oraz wielu kamienicach staromiejskich. Prowadził Katedrę Historii Architektury Politechniki Warszawskiej. Zmarł w 1986.

5. Anna Czapska (1919-2007)
Urodzona w Warszawie, studiowała na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej oraz Wydziale Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Od 1945 związana z Wydziałem Architektury Zabytkowej BOS i pracami przy kilku staromiejskich kamienicach oraz z odbudową Zespołu Pałacowego w Łazienkach Królewskich. Zmarła w 2007 roku.

6. Zofia Cydzik (1918-2012)
Rozpoczęła studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej i kontynuowała je w czasie okupacji. W latach 1941-1943 pracowała w Stołecznym Przedsiębiorstwie Budowlanym przy odbudowie obiektów zniszczonych w 1939 roku. W BOS pracowała na Starym Mieście, a od 1948 zajmowała się projektem odbudowy Zamku Królewskiego w Urzędzie Konserwatorskim. Przez dziesięć lat pełniła funkcję starszego projektanta w Biurze Konserwacji Zabytku zajmując się m.in Łazienkami Królewskimi, Starym Miastem czy Wilanowem. Prywatnie była żoną Jacka Cydzika. Zmarła w 2012 roku.

7. Mieczysław Kuźma (1907-1983)
Ukończył Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej. Po wojnie pracował w BOS gdzie był jednym z twórców odbudowy Starego i Nowego Miasta w Warszawie. Był autorem wielu kamienic staro- i nowomiejskich oraz przy Krakowskim Przedmieściu. Pracował też m.in. przy rekonstrukcji Pałacu Ostrogskich czy Krasińskich. W latach 1966-71 był Konserwatorem Zabytków m.st. Warszawy. Zmarł w 1983 roku.

8. Stanisław Żaryn (1913-1964)
Dyplom obronił na konspiracyjnej Politechnice Warszawskiej, na której zaczął pracę od razu po zakończeniu wojny. Od 1945 związany z Wydziałem Architektury Zabytkowej BOS, a następnie z Urzędem Konserwatorskim m.st. Warszawy. Pracował w pracowni Miastoprojekt, organizował i kierował Komisją Badań Dawnej Warszawy. Odpowiadał za odbudowę ponad 40 zabytkowych kamienic, w tym wielu wnętrz na Starym Mieście oraz m.in. za rekonstrukcję kolumny Zygmunta III Wazy. Zmarł w 1964 roku.

 


Zabytki i ich ochrona
1. Zabytek – dawniej i dziś
Czy to jest zabytek i jak kształtowała się jego definicja? Z czego wnikają różnice w rozumieniu tego pojęcia na różnych szerokościach geograficznych oraz jak wpływa na to interpretacja autentyczności obiektu? Podczas spotkania odpowiemy między innymi na te pytania, przybliżmy historię zabytków oraz instytucje i ich role w opiece nad zabytkami.

2. Formy ochrony zabytków w Polsce i na świecie.
Podczas wykładu zaprezentowane zostaną formy ochrony zabytków w Polsce oraz wskażemy, czym różnią się one od zasad do których stosują się inne państwa świata. Dowiemy się między innymi jakie warunki muszą spełnić obiekty, by zostały wpisane do rejestru lub zostały uznane za pomnik historii, jakie inne oznaczenia znajdziemy wędrując uliczkami innych krajów oraz jak można odnaleźć to w uwarunkowaniach prawnych.

3. Odbudowane Stare Miasto w Warszawie jako zabytek.
Stare Miasto w Warszawie to oczywiście historyczne centrum miasta i jedna z lokalizacji na terenie obecnego miasta, gdzie znaleziono najstarsze osady ludzi. Wiemy jednak też, że po zniszczeń powstałych po powstaniu warszawskim starówka uległa zniszczeniu w ponad 85% procentach, jednak podjęto decyzję o jej odbudowie. Podczas spotkania przywołamy różne stanowiska środowisk związanych z tym zagadnieniem tuż po 1945, w tym opinię Jana Zachwatowicza czy Ksawerego Piwockiego.

4. Park kulturowy
Park kulturowy to najmłodsza i najmniej znana forma ochrony dziedzictwa kultury w Polsce. Poświęcony jej będzie odrębny wykład, gdyż jest jedyną formą ochrony, którą może zainicjować lokalna społeczność. Choć objęte nim są duże i popularne obszary miejskie jak Kraków, Wrocław czy Zakopane wiele osób wciąż nie wie, czym jest i po co się go tworzy. Podczas spotkania wyjaśnimy wszystkie podstawowe funkcje tej formy ochrony oraz zaprezentujemy liczne przykłady i kontrowersje związane z jej tworzeniem i działaniem.

5. Pierwsze próby ochrony zbiorów w Polsce
Śledząc historię Świątyni Sybilli w Puławach czy Muzeum Książąt Lubomirskich we Lwowie przybliżmy historię pierwszych polskich muzeów, dowiemy się jak one funkcjonowały, jakie kolekcje posiadały oraz kim byli ich założyciele. Porównamy je z najważniejszymi i najstarszymi muzeami świata.

6. Kontrowersyjne pomysły odbudowy zabytków
Podczas wykładu na przykładzie kilku szeroko dyskutowanych w ostatnich latach pomysłów na odbudowę zabytków, takich jak Krzyżtopór czy Pałac Saski zadamy pytanie czy zawsze warto decydować się na ten krok oraz jak wygląda ta sytuacja w innych krajach.

9. Zabytki utracone?
Odzyskiwaniem zabytków w Polsce zajmuje się specjalnie powołany zespół przy Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, który obecnie w katalogu ma niemal 63 tys. obiektów i poszukiwanych. Jak wygląda procedura szukania i odzyskiwania zbiorów wywiezionych w czasie konfliktów zbrojnych? Kto jest za nie odpowiedzialny i co na ten temat mówi prawo? Czy w innych krajach wygląda to tak samo? Zobaczymy m.in. w jaki sposób odzyskano Pomarańczarkę Aleksandra Gierymskiego czy Madonnę pod jodłami Lucasa Cranacha.

8. Co współcześnie zagraża zabytkom?
Ochrona zabytków nie wiąże się jedynie z wpisaniem ich do rejestru zabytków czy opieką prawną, ale głównie z ciągłym czuwaniem nad ich bezpieczeństwem. We współczesnym świecie cały czas zdarzają się przykłady bezmyślnych zniszczeń, przypadkowych pożarów czy spektakularnych kradzieży – to właśnie nim przyjrzymy się podczas spotkania i zastanowimy się, jak można temu zapobiegać.